Halep Keçisi yetiştiriciliği
Halep Keçisi satışları tıklayınız>>>

Kıl Keçisi Yetiştriciliği.
Keçilerin Kralı , Kıl Keçisidir.
tıklayınız>>>

Saanen Keçisi yetiştiriciliği
Saanen Keçisi satışları tıklayınız>>>

NORDUZ KECISI
  Norduz bölgesi halk tarafından kullanılan bir isim olup, adı geçen bölge Gürpınar ilçesi sınırları içerisinde bulunmaktadır(Şekil 1).Norduz keçisi hakkında yeterli düzeyde araştırma ve bilgi bulunmamaktadır.
 Morfolojik Özellikler

Fotoğraf Doç. Dr İrfan Daşkıran

Norduz keçilerinde rastlanan yaygın renk siyahtır. Ayrıca beyaz, krem, siyah-beyaz, gri, kül rengi, kahve renkli hayvanlara da rastlanmaktadır. Erkek hayvanlarda boynuzluluk hakimdir. Boynuzlar uzun ve dik yukarı (V) bir şekil gösterirler. Dış görünüşleri sağlam sert coğrafik yapıya uygun bir görünüm sergilemektedirler. Dişilerde boynuzlu olanlar olabileceği gibi boynuzsuzlara da rastlanmaktadır.Dişilerin boynuzları arkaya doğru ince bir kıvrım yapmaktadır.

 

Insert Another Sub Header Here
Çizelge 2’de Norduz keçilerinin bir kısım tanımlayıcı vücut ölçüleri görülmektedir. Kilis keçilerinde cidago yüksekliği ve canlı ağırlık, 60-70 cm, 35-45 kg, tiftik keçilerinde yine aynı özellik sırasıyla; 55 cm, 30-40 kg, Kıl keçilerinde ise 65-73 cm, 45-65 cm olarak bildirilmektedir. Norduz keçileri için ölçülen değerler Türkiye keçi ırkları için verilen değerlerden kısmen daha yüksektir. Erkek hayvanlara ilişkin tanımlayıcı değerler Hayvancılık İşletmesinden 1-2 yaşlı 6 baş erkek hayvandan elde edilmiş olup çizelge 3’de özetlenmiştir. Besleme, Sürü Yönetimi, Çiftleştirme ve Süt Verimi
 Norduz keçileri, ilkbahar ve yaz aylarında ek besleme yapılmadan çayır ve meralarda beslenmektedirler. İlkbaharın ilk aylarında öncelikle çevre köylerin meralarında otlatılan sürüler akşamları ağıllara dönmektedirler. Vejetasyonun hızla tükenmesine paralel olarak kademeli olarak yaz aylarında mezralara ve daha yüksek yaylalara çıkmaktadırlar. Kış aylarında sürü tamamı ile ağılda beslenmektedir.Erkek hayvanlar 1.5 yaşından önce aşımda kullanılmamaktadırlar. Bu durum dişiler için de geçerli olmakla birlikte sürekli sürü içerisinde bulundurulan erkek hayvanlar nedeniyle aynı yıl içinde gebe kalan dişilere rastlanılmaktadır. Norduz keçilerinin dişilerinin iyi bir bakım besleme ile aynı yıl aştırılabileceği konusunda çalışmalar planlanmıştır.Norduz keçilerinde laktasyon doğumu takiben (Mart sonu-Nisan başı) başlamakta olup Ekim ayına kadar devam etmektedir. Bazı sürülerde bu süre Kasım ayına kadar da devam edebilmektedir. Genelde yetiştirici şartlarında sabah ve akşam sağımı olmak üzere günde iki kez elle sağım yöntemi uygulanmaktadır. Süt verimi 800-1500 g arasında değişmektedir.


 
Insert Another Sub Header Here Insert Another Sub Header Here
 Çizelge 1 de Norduz oğlaklarına doğum ağırlıklarına ait bazı tanımlayıcı canlı ağırlık değerleri verilmiştir. Özekin ve Akçapınar (1983), Ankara keçileri için doğum ağırlığını erkek oğlaklar için 2.6 kg, dişi oğlaklar için ise 2.4 kg olarak bildirmektedirler. Güney (1984), Saanen x Kilis(G1) ve Saanen x Kıl(G1) erkek oğlaklarında doğum ağırlıklarını sırasıyla 3.98 ve 3.85 kg olarak bildirmektedir. Acharya (1988), doğum ağırlığını Beetal, Barbari ve Jamunapari keçileri için sırayla 2.80, 1.75 ve 1.13 kg olarak bildirmektedir(Acharya, 1988). İncelenen değerlerden görüleceği üzere Norduz erkek oğlakları doğum ağırlığı bakımından çoğu ırklarla benzerlik göstermekte bazı ırklardan ise üstünlük göstermektedir. Norduz keçileri bölgede yüksek yaşam gücüne (%95-98) sahip olmaları nedeniyle yetiştirici tarafından tercih edilmektedir.

Türkiye keçi ırklarına baktığımız zaman, bilinenbellibaşlı ırklardan olan Kıl keçisi ve Tiftik (Ankara)keçisinin yanısıra sayıları az olan Kilis, Malta gibiırkları ve diğer yabancı sütçü ırklar ile melezlerini(Saanen, Akkeçi vb.) saymak mümkündür. Bilinenbu ırkların dışında bazı ırklarda belirli bölgelerelokalize olmuş fakat tam olarak özellikleribelirlenememiştir. Bu sunum da Van ilindeyetiştirilen Norduz keçisinin bazı tanımlayıcıözellikleri hakkında bilgi verilecektir.Van İlinde Keçi YetiştiriciliğiVan, Doğu Anadolu bölgesinin 11 ilçeye sahip vesosyo ekonomik açıdan en gelişmiş yerleşimbirimidir. Sahip olduğu 151.300 ha ekilen tarımalanında buğday, arpa, şeker pancarı çoğunluktaolmak olmak üzere az miktarda nohut , fasulye vemercimekte yetiştirilmektedir. Hayvan beslemedeen önemli girdi olan yem bitkileri ise 47.163 haalanda yonca ve korunga ağırlıklı olaraküretilmektedir. Van ili 2.171.600 baş koyun,145.748 baş sığır, 162.100 baş keçi varlığı ilehayvansal üretimin ana geçim kaynağı olduğu ilolarak dikkati çekmektedir(Anonim, 2002). Şekil1’de 1996-2002 yılları arsı Van ili keçi varlığınındeğişimi görülmektedir.05000010000015000020000025000019951996199719981999200020012002hayvan sayısıŞekil 1. 1996-2002 arası Van İli keçi varlığı(DİE, 2002)Coğrafi koşullar entansif sığır yetiştiriciliğine çoğuyerde elvermediğinden, yaygın olarak küçükbaşhayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yetiştiricinin anageliri, küçükbaş hayvanların temel verimi olan et vesüttensağlanmaktadır.Koyunvekeçiyetiştiriciliğinin yaygın olduğu ilin ilk akla gelen sütürünü ise “Van Otlu Peyniri”dir. Diğer hayvansalürünleri ise et ürünleridir. Bölgede kuzu ve oğlakbesisi yaygın bir uygulama değildir. Dünyapiyasalarında büyük talep gören keçi sütü vepeyniri ise, bölge üreticisi tarafından ayrı olarakişlenmemektedir. Keçi sütü koyun sütü ile birliktegenellikle yerel mandıralarda üretici koşullarındaVan otlu peyniri, tereyağı, cacık gibi gelenekselürünlere işlenmektedir(Daşkıran, 2004). Üreticiler,keçilerini nakit ihtiyacını gidermede bir finansalaraç olarak kullanmaktadır. Koyun satmaktanziyade 1-2 baş keçi satarak sıkıntısınıgidermektedir. Bununla birlikte komşu il Bitlistemahalli yemeklerin (Büryan vd.) yapımında özelliklekeçi eti tercih edilmektedir. Geçmiş yıllardakoyunlardan elde edilen yapağıdan, keçilerden eldeedilen kıl ve keşmirden üretilen halı, kilim,battaniye, eldiven, başlık,çorap vb. ürünler yoğunolarak üretilirken son yıllarda değişen üretimalışkanlıkları, ekonomik yapı ve sentetik liflerinortaya çıkışı bu üretim şekillerinden elde edilenürünlerin yeterli fiyatı bulamaması, üreticilerin buürünlerden uzaklaşmasına neden olmuştur.Böylece çok değerli el ürünleri ve bazı sanat dallarıda ortadan kalkmıştır. Norduz KeçisiNorduz bölgesi halk tarafından kullanılan bir isimolup, adı geçen bölge Gürpınar ilçesi sınırlarıiçerisinde bulunmaktadır. Gürpınar ilçesi 38”-20’enlem, 43”-25’ boylamında ve 1745 m rakıma sahipbir yerleşimdir(4). Norduz bölgesi olaraknitelendirilen alan ise Kırkgeçit, Özlüce, Örmeli,Geziyurt, Oğuldamı, Taşlıyazı, Bükeç, Kalkanlı,Dikbıyık, Akdoğu, Beşbudak, Sıcaksu, Kılıçtutan,Üçdoğan, Cepkenli, Kapçık, Topçudeğirmeni,Dolaylı, Tutak, Çatakdibi, Güleçler, Bağrıyanık,Sapakonakadlı mezra vebeldelerden oluşmaktadır.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 3
125Şekil 2. Van İli Gürpınar İlçesine Bağlı Yerleşim Birimleri Norduz keçisi hakkında yeterli düzeyde araştırmave bilgi bulunmamaktadır. Aynı şekilde kökeni hakkında da yeterli bilgi ve belgeye rastlanmamıştır. Ancak, saha çalışmalarından enazından 300 yıl önce komşu ülkelerden bölgeye gelebileceği yönünde bilgi alınmıştır. Bununlabirlikte Norduz olarak ifade edilen bölgenin izole olması nedeniyle ırk özelliklerini burada kazanmış olmasıolasıdır.Zira yapılan literatür araştırmasında bu özellikleri gösteren bir başka ırka rastlanmamıştır. Materyal ve Yöntem Norduz keçilerine ait vücut ölçüleri Norduz bölgesindeki Kırkgeçit, Yolaçan ve Karakaş mezralarındaki sürülerden elde edilen toplam 99baş hayvandan alınmıştır. Norduz oğlaklarına aittanımlayıcı değerler ise Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Hayvancılık Araştırma Ünitesi’ndenelde edilmiştir. Yetiştirici koşullarında Norduzkeçilerine ek özel bir yemleme programıuygulanmamakta olup tamamen geleneksel yöntemlerle beslenmektedir. Üniversite araştırma uygulama çiftliğinde yetiştirilen tüm gebe keçilere yonca ve kuru çayır otu yanısıra 500 g/gün arpaverilmiştir.Canlı ağırlıkların alınmasında 50 g’a duyarlıelektronik kantar kullanılmış, vücut ölçüleri ise ölçübastonu ve şerit metre kullanılarak alınmıştır. Erkek hayvanlara ilişkin değerler, yetiştiricinin elinde teke bulundurmamak istememesi nedeniyle ancak Ziraat Fakültesi Hayvancılık Araştırma Ünitesindeki az sayıdaki tekeden derlenmiştir. Tanımlayıcıdeğerlerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde SAS paket programı kullanılmıştır (SAS, 1985).Morfolojik Özellikler Norduz keçilerinde rastlanan yaygın renk siyahtır.Ayrıca beyaz, krem, siyah-beyaz, gri, kül rengi,kahve renkli hayvanlara da rastlanmaktadır. Erkek hayvanlarda boynuzluluk hakimdir. Boynuzlar uzun ve dik yukarı (V) bir şekil gösterirler. Dışgörünüşleri sağlam sert coğrafik yapıya uygun bir görünüm sergilemektedirler. Dişilerde boynuzluolanlar olabileceği gibi boynuzsuzlara da rastlanmaktadır.Dişilerin boynuzları arkaya doğruince bir kıvrım yapmaktadır. Dişilerin boynuzları erkeklerinkine göre daha ince bir yapı göstermektedir. Şekil 3. Norduz Teke
--------------------------------------------------------------------------------
Page 4
126 Şekil 4. Norduz DişiBesleme ve Sürü Yönetimi Norduz keçileri, ilkbahar ve yaz aylarında ekbesleme yapılmadan çayır ve meralarda beslenmektedirler. İlkbaharın ilk aylarında öncelikleçevre köylerin meralarında otlatılan sürüle rakşamları ağıllara dönmektedirler. Vejetasyonun hızla tükenmesine paralel olarak kademeli olarak yaz aylarında mezralara ve daha yüksek yaylalara çıkmaktadırlar. Kış aylarında sürü tamamı ile ağılda beslenmektedi. Kurutulmuş çayır otu, saman ve üreticinin koşulları elverdiğince arpa da ek olarak verilebilmektedir. Havaların güzel olduğu günlerdeyemler ya avluda ya da ağılın damında hayvanlara yedirilmektedir. Sürüler hastalıklara karşı herhangibir şekilde aşı veya veteriner hizmetlerinden yararlanmamaktadırlar.Şekil 5. Yerel Koşullarda Ağıl Avlusunda Yemlenen Norduz Keçileri Çiftleştirme Erkek hayvanlar 1.5 yaşından önce aşımda kullanılmamaktadırlar. Bu durum dişiler için degeçerli olmakla birlikte sürekli sürü içerisindebulundurulan erkek hayvanlar nedeniyle aynı yıliçinde gebe kalan dişilere rastlanılmaktadır. Norduz keçilerinin dişilerinin iyi bir bakım besleme ile aynıyıl aştırılabileceğ ikonusunda çalışmalar planlanmıştır. Süt Verimi Norduz keçilerinde laktasyon doğumu takiben (Martsonu-Nisan başı) başlamakta olup Ekim ayınakadar devam etmektedir. Bazı sürülerde bu süre Kasım ayına kadar da devam edebilmektedir.Genelde yetiştirici şartlarında sabah ve akşamsağımı olmak üzere günde iki kez elle sağımyöntemi uygulanmaktadır. Süt verimi 800-1500 gr arasında değişmektedir. Laktasyonun uzun olmasınedeniyle koyunlardan elde edilen sütün azaldığı dönemde keçilerden elde edilen süt üreticiye ek birkatkı sağlamaktadır.Vücut Ölçüleri Çizelge 1 de Norduz oğlaklarına doğum ağırlıklarına ait bazı tanımlayıcı canlı ağırlık değerleri verilmiştir. Çizelgeden görüleceği üzereoğlakların doğum ağırlıkları dişi oğlaklara ortalama2.7 kg olup 2.30-4.1 kg arasında değişmektedir.Erkek oğlakların doğum ağırlığı ise ortalama 3.01kg olup 1.50-3.5 kg arasında değişmektedir.Özekin ve Akçapınar (1983), Ankara keçileri içindoğum ağırlığını erkek oğlaklar için 2.6 kg, dişioğlaklar için ise 2.4 kg olarak bildirmektedirler.Güney (1984), Saanen x Kilis(G1) ve Saanen xKıl(G1) erkek oğlaklarında doğum ağırlıklarınısırasıyla 3.98 ve 3.85 kg olarak bildirmektedir.Acharya (1988), doğum ağırlığını Beetal, Barbarive Jamunapari keçileri için sırayla 2.80, 1.75 ve1.13 kg olarak bildirmektedir(Acharya, 1988).Güney ve Çayan (1987), kıl keçisi erkekoğlaklarının doğum ağırlığını 4.1 kg olarakbildirmektedirler. İncelenen değerlerden görüleceğiüzere Norduz erkek oğlakları doğum ağırlığı bakımından çoğu ırklarla benzerlik göstermekte
--------------------------------------------------------------------------------
Page 5
127bazı ırklardan ise üstünlük göstermektedir. Norduz keçileri bölgede yüksek yaşam gücüne (% 95-98)sahip olmaları nedeniyle yetiştirici tarafından tercihedilmektedir.Çizelge 1.Norduz oğlaklarının doğum, 1. ay, 2. ay, 3.ay ve sütten kesim canlı ağırlıkları(kg) Dönem n Ortalama Standart En En Hata Düşük YüksekDoğum Dişi 51 2,71 0,080 2,30 4,100Erkek 56 3,01 0,059 1,50 3,5001.Ay Erkek 34 8,59 0,367 6,80 13,500Dişi 27 9,09 0,224 6,00 11,5002.Ay Erkek 34 10,17 0,569 7,00 18,500Dişi 27 10,91 0,312 6,65 14,5003.Ay Erkek 34 13,99 0,646 10,50 24,500Dişi 27 15,87 0,442 8,30 21,000Sütten Erkek 34 18,39 0,835 14,90 32,000Kesim Dişi 24 21,08 0,558 11,00 27,200Çizelge 2’de Norduz keçilerinin bir kısımtanımlayıcı vücut ölçüleri görülmektedir. Dişi hayvanların canlı ağırlıkları çizelgeden degörüleceği üzere 28-68 kg arasında değişmekle beraber ortalama olarak 48.08 kg ölçülmüştür.Vücut uzunluğu, cidago yüksekliği, göğüs genişliği,sırt yüksekliği ve sağrı yüksekliği sırasıyla 67.62,64.91, 20.42, 63.08 cm olarak belirlenmiştir. Budeğerlerden cidago yüksekliği ve canlı ağırlık, kiliskeçilerinde 60-70 cm, 35-45 kg, tiftik keçilerindeyine aynı özellik sırasıyla; 55 cm, 30-40 kg, Kılkeçilerinde ise 65-73 cm, 45-65 cm olarak bildirilmektedir(Keçi yetiştirme). Norduz keçileri içinölçülen değerler Türkiye keçi ırkları için verilen değerlerden kısmen daha yüksektir. Erkek hayvanlara ilişkin tanımlayıcı değerler Hayvancılık İşletmesinden 1-2 yaşlı 6 baş erkek hayvandan elde edilmiş olup çizelge 3’de özetlenmiştir.Çizelge 2. Dişi Norduz keçilerinden elde edilen vücut ölçüsü değerleri (cm)Özellik n Ortalama Standart En En Hata Düşük YüksekYaş 99 3.58 0.157 1.00 8.00Canlı Ağırlık 99 48.08 0.856 28.00 68.00 Vücut Uzunluğu 99 67.62 0.359 55.00 77.00 Cidago Yüksekliği 99 64.91 0.328 56.00 73.00 Göğüs Genişliği 99 20.42 0.260 15.00 27.00 Sırt Yüksekliği 99 63.08 0.312 55.00 70.00 Sağrı Yüksekliği 99 64.48 0.333 54.00 72.00 Göğüs Çevresi 99 83.33 0.653 67.00 96.00 Göğüs Derinliği 99 30.17 0.319 21.00 39.00 But Çevresi 99 54.85 0.596 40.00 68.00 Çizelge 3’de dikkat edilmesi gerekli nokta örnek sayısının az olması ve daha büyük örnek genişlikleri vefarklı yaşlardan hayvanlarla çalışılması gerekliliğidir.Çizelge 3. Erkek Norduz keçilerinden elde edilen vücut ölçüsü değerleri (cm)Özellik n Ortalama Standart En En Hata Düşük Yüksek Canlı Ağırlık 6 33.67 8.89 23.00 50.00 Vücut Uzunluğu 6 67.33 10.78 60.00 89.00 Cidago Yüksekliği 6 64.67 3.27 62.00 71.00 Göğüs Genişliği 6 17.50 2.51 15.00 22.00 Sırt Yüksekliği 6 62.17 3.06 59.00 68.00 Sağrı Yüksekliği 6 65.50 2.07 63.00 69.00 Göğüs Çevresi 6 77.83 9.81 68.00 96.00 Göğüs Derinliği 6 29.83 3.19 27.00 35.00 But Çevresi 6 42.17 8.08 37.00 58.00

Facebookta Paylaş